Seneka Listy moralne

„" Seneka, Listy moralne do Lucyliusza (przeł. W. Kornatowski), Warszawi 1961
Wielce niesmaczne musiały bywać tego rodzaju biesiady. Tym bardziej że brały w nich udział także kobiety, co było nie do pomyślenia na greckich sympozjonach. Owszem, podczas sympozjonów umilały czas biesiadnikom fletnistki, tancerki, ale ich reputacja była jednoznacznie określona, nie należały one do grona „porządnych kobiet", statecznych matek, matron, strażniczek ognisk domowych wolnych obywateli. Sytuacja kobiet w Rzymie była odmienna, cieszyły się one o wiele większymi swobodami, brały udział w życiu publicznym, a nawet politycznym, mimo że żadna z nich nie zasiadała w senacie. Jak pisze Lidia Winniczuk w znakomitej pracy Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, publiczne zebrania Greczynek, podżeganych przez „Bojomirę" (Lizystratę) do powstrzymania się od spełniania obowiązków małżeńskich, aby w ten sposób wywrzeć presję na swych mężów i zmusić ich do zaprzestania wojny — o czym czytamy w komedii Arystofanesa pt. Bojomira — możliwe było jedynie na zasadzie licentia poetka. W Rzymie natomiast rzeczywiście bywały przypadki jawnych, publicznych, zorganizowanych akcji kobiet. Emancypacja towarzyska i obyczajowa Rzymianek (wolnych obywatelek republiki, a potem imperium rzymskiego) przywiodła je nawet do uczestnictwa w biesiadach z udziałem osób spoza ścisłego grona domowników. Zrozumiałe więc, że w obliczu rozluźnienia obyczajów w duchu „po nas choćby potop", swobody towarzyskiej kobiet i ich uczestnictwa w biesiadach, przy wysokim poziomie życia w imperium kolonialnym, jakim był Rzym — biesiady owe nabrały specyficznego charakteru. O ile sympozjon grecki przeniknięty był duchem ludyzmu, w którego służbie pozostawało wino — o tyle biesiady rzymskie przeniknięte były, zwłaszcza w okresie cesarstwa, duchem erotyzmu podsycanego winem. Wenus z Bachusem animowali owe biesiady, co znalazło wyraz w poezji rzymskiej. Jednakże naturalną zdawałoby się harmonię Wenus i Bachusa, erotyzmu i wina, duch rzymski zakłócił niesmaczną przesadą, co także znalazło poetyckie odbicie“(12)